Basisinkomen: goed idee of gekkenwerk?

17 maart 2018

Het Basisinkomen is actueel. Het idee is simpel. In het kort: we schaffen alle toeslagen, uitkeringen en belastingvoordelen af en van dat geld krijgt iedereen in Nederland maandelijks een (bescheiden) bedrag als basisinkomen. Als je heel zuinig leeft, kan je er net van rondkomen; als je een groter huis, meer luxe of vaak op vakantie wil, dan zal je er naast moeten werken. Gekkenwerk, zeggen de tegenstanders: je moet werken voor je geld en met zo’n basisinkomen zullen de meeste mensen niks meer uitvoeren. Geweldig, zeggen voorstanders: dan wordt het werk en de zorg in de samenleving tenminste eerlijk verdeeld.

Het heeft nogal wat voordelen: mensen hebben meer tijd voor opleidingen, mantelzorg of vrijwilligerswerk, omdat ze bijvoorbeeld 4 dagen in de week kunnen gaan werken. Tijd voor gezin en kinderen. Minder gevallen van burn out of overspannenheid. Tijd om een sabbatical te nemen. Kortom, de meeste mensen zullen per direct minder gaan werken of hun werk helemaal opzeggen. Tenminste, dat is vaak de eerste gedachte.

En wat blijkt? Het tegendeel is waar. Waar het basisinkomen is ingevoerd (zie ‘Gratis Geld voor iedereen van Rutger Bregman) blijkt niet alleen dat mensen evenveel of meer gingen werken, maar dat ze ook gezonder werden, meer oog hadden voor hun gemeenschap, meer eigen bedrijfjes begonnen (die vaker succesvol waren) en dat de afhankelijkheid van de overheid juist afnam. Belangrijkste effect was misschien nog wel dat armoede minder werd, dat kinderen het op school veel beter deden en dat mensen gelukkiger waren. Allemaal voordelen waar de samenleving en de economie veel baat bij hadden. En uiteindelijk kostte het de overheid netto nog minder dan daarvoor.

Een ander belangrijk voordeel is dat het een simpel alternatief is voor het steeds ingewikkelder stelsel van sociale zekerheid: uitkeringen, toeslagen, subsidies, heffingen en nog veel meer regeltjes. We tellen tandenborstels, maken bijverdienen onvoordelig en houden mensen zo gevangen in een benepen en duur systeem. Al die wetten en regels inruilen voor één eenvoudig systeem zou al veel geld schelen aan bureaucratie en handhaving. Maar er is nog een belangrijke reden. Maar juist de mensen die wél oprecht zijn en graag weer vooruit willen (en dat zijn de meesten), komen door al die regels juist moeilijker uit de bijstand. Om die 2% fraudeurs op te sporen, worden de 98% mensen van goede wil gestraft. En dan gaat er volgens ons iets verkeerd.

Wij vinden dat we mensen een kans moeten geven om hun eigen weg (weer) te vinden en zich verder te ontwikkelen. Door vrijwilligerswerk, een bijbaan, omscholing of het starten van een eigen bedrijfje. Daar heeft de samenleving sociaal en economisch alleen maar voordeel van. Als het aan ons ligt, gaan we daar in Hardenberg morgen mee beginnen.